Amstel-IJpark gaat offline. Het idee niet.

Deze website Amstel-IJpark gaat offline. De domeinnaam wordt niet meer verlengd. Daarmee verdwijnt een platform waar jarenlang ideeën, plannen en ontwikkelingen zijn verzameld over de route van de Amstel naar het IJ. Een goed moment om terug te kijken.

Terugkijken
Er is veel gebeurd: acties, plannen, onderzoeken en bijeenkomsten. Er gingen tegels uit, er werd gegraven en geplant. De Valkenburgerstraat werd daadwerkelijk groener. Maar waarom begonnen bewoners hier eigenlijk aan? Een park voor de deurAmstel-IJpark begon met een eenvoudig idee: wat gebeurt er als we deze drukke verkeersroute niet langer bekijken als een weg waar zoveel mogelijk auto’s doorheen moeten? Wat als we kiezen voor de mensen die er wonen, lopen en fietsen? Voor schone lucht, minder lawaai, groen en ruimte om elkaar te ontmoeten? Een park vanaf de Stopera, via het Mr. Visserplein en de Valkenburgerstraat, naar de Prins Hendrikkade en het Oosterdok. “Een park voor de deur, wie wil dat nu niet?”, zei Paul destijds tegen RTL Nieuws.

Tussen droom en daad lag een groot obstakel: het verkeer. Door de Valkenburgerstraat rijden iedere dag zo’n 27.000 voertuigen. De gemeente werkte het idee daarom uit in fasen, waarbij de verkeersintensiteit bepaalde wat mogelijk was. In Fase 1 bleef de verkeersader intact, maar kon er in de restruimte groen bijkomen. Pas bij een structurele vermindering van het verkeer zouden Fase 2 (ruimte teruggeven aan mensen) en Fase 3 (een compleet ander straatkarakter) in beeld komen. We hoefden dus niet te wachten en begonnen alvast met Fase 1.

De praktijk van Fase 1
De gemeente pakte het idee van de vergroening op en noemde het en Knowledge Mile Park. Bewoners dachten mee.  Dat bleek een lang proces. Voordat er een plant de grond in kon moest er geklankbord worden. Vele ontmoetingen on- en offline verder werd het het startschot gegeven voor het verleggen van stroomaansluitingen, kabels en leidingen. De ruimte voor het groen werd uiteindelijk grotendeels weggehaald bij de brede trottoirs. De auto’s leverden in deze eerste fase geen centimeter in; de voetgangers dus wel.

Ook de uitvoering verliep stroef. Door vertragingen kon de geplande beplanting niet op tijd de grond in, waardoor er aanvankelijk Afrikaantjes in de groenvakken verschenen. Niet helemaal het Amstel-IJpark dat bewoners voor ogen hadden, al kwam de echte beplanting later alsnog.

Uiteindelijk lag de vergroening er: er kwamen plantvakken, bomen kregen meer ruimte en grote stukken steen werden groen. We vierden de oplevering. Maar een groen vlak op een ontwerptekening is nog geen blijvend groen buiten. Nu, een paar jaar later, zien we de kwetsbaarheid. Op sommige plekken is onder de bomen weinig van de beplanting over en is de grond kaal. Ook de waterhuishouding blijkt lastig; bij flinke regen vangt de wadi wel wat op, maar de rest van het water op de straat stroomt gewoon weg. Planten hebben blijvend goede grond, water, ruimte en intensief onderhoud nodig.

De grens van symptoombestrijding
Ondertussen reed het verkeer onverminderd door, net als de bredere discussie over de leefbaarheid. Bewoners maakten zich al decennia zorgen over de luchtkwaliteit en het lawaai. We maten stikstofdioxide, verzamelden roet en voerden actie. Er kwamen CityTrees en de maximumsnelheid ging naar 30 kilometer per uur. Op het Mr. Visserplein kwamen verkeersmaatregelen en zware touringcars werden onderwerp van gesprek.

In de Weesperstraat gebeurde in de zomer van 2023 zelfs iets wat lang ondenkbaar leek: een zes weken durende ‘knip in de Weesperstraat‘. Voor het eerst werd er daadwerkelijk iets aan de bron — het verkeer zelf — gedaan, wat leidde tot een enorme discussie in de stad. Maar die straat ging weer open. De structurele verkeersreductie die nodig was om met Amstel-IJpark door te stromen naar Fase 2, kwam er niet. Dat plan bleef op papier.

Hoe urgent de bron aanpakken is, bewezen de GGD-metingen van deze zomer. Op 48 van de 155 meetpunten in Amsterdam lag de gemiddelde concentratie stikstofdioxide nog boven de Europese norm die vanaf 2030 geldt. De Valkenburgerstraat werd opnieuw genoemd bij de plekken met de hoogste waarden. Na al die jaren met roetrapen, snelheidsverlagingen en vergroening stuiten we op de harde grens van wat we hebben gedaan. Het groen is niet waardeloos, maar het basisprombleem rijdt nog dagelijks door de straat heen.

Dezelfde keuze, een deurtje verder
Nu deze website offline gaat, herhaalt de geschiedenis zich een paar honderd meter verderop. Bij het nieuwe project Weesperstraat Leeft tekent de gemeente aan een groenere straat. Maar ook daar is de ruimte schaars door de ondergrondse metro, kabels, leidingen en de claims voor laden, lossen en parkeren. Grote bomen kunnen lang niet overal, en het verkeer krijgt opnieuw prioriteit. Juist waar mensen wonen, blijft de verkeersader intact.

De geschiedenis van Amstel-IJpark bewaren we vanaf nu bij de Bewonersraad Nieuwmarkt Groot Waterloo. Het groen blijft buiten achter. Maar de belangrijkste les ligt nu bij de Weesperstraat opnieuw op tafel: passen we mensen en groen weer handig in de restruimte die de auto overlaat? Of vragen we deze keer eerst hoeveel verkeer er eigenlijk past in een écht leefbare straat?

Het recht op doorrijden bestaat immers niet, maar het recht op een gezonde fysieke leefomgeving staat wél zwart op wit in de Omgevingswet (art 1.3).

We zijn destijds ‘alvast’ begonnen met Fase 1. Het is nu de hoogste tijd voor Fase 2.